Elchardus komt met achterhaalde conclusies

De conclusie die Marc Elchardus trekt uit zijn onderzoek naar het zogenaamde anti-semitisme van moslimjongeren is een lichtkogel in het ijle. Met zo'n vier tendentieuze vragen kon je moeilijk een ander antwoord verwachten. "Joden zetten aan tot oorlog en geven anderen de schuld." Natuurlijk is dat een foute stelling. Het moet namelijk zijn: "Israël zet aan tot oorlog en geeft anderen de schuld." Maar natuurlijk maken veel jongeren dat onderscheid niet. Een belangrijke reden daarvoor ligt bij Israël zelf dat voortdurend hamert op zijn vermeende 'joodse identiteit' en alle terechte kritiek op zijn agressieve acties tegen de Palestijnen afwijst als zijnde antisemitisme. Hetzelfde geldt voor de Joodse lobby in het Westen die voortdurend op dezelfde nagel klopt. Het feit dat er over Israël's beleid geen consensus bestaat onder de joodse bevolking, noch in Israël, noch in de rest van de wereld, wordt door het geroep van de Zionisten vakkundig onder de mat geveegd.

Wanneer professor Elchardus een verklaring zoekt in de godsdienst van de moslimjongeren breekt mijn klomp helemaal. Wat voor een achterhaalde interpretatie is dat nu? Na de ontwikkelingen van de laatste maanden in het midden-oosten, die we nu de Arabische lente noemen, zouden we toch al beter moeten weten. Zoals islamleraar Abdelkadir Ryad zegt in het bijgaande interview, "ze zijn meer bezig met hun kleren en hun gsm dan hun godsdienst." Inderdaad, het zijn tenslotte jongeren. Maar daarnaast voelen ze zich net zo sterk aangesproken door het blijvende onrecht in Palestina en de wanhoop die er heerst door de onwil van Israël die elke opening naar vrede torpedeert.

Koen Stuyck

[Lezersbrief gestuurd naar De Standaard]

Verwar orthodoxie niet met extremisme

Een interessante discussie op het allochtonenweblog:
Verwar orthodoxie niet met extremisme - een heel terechte opmerking. Aanleiding was de speech van Ahmed Marcouch.

Amarty Sen en het gevaar van éénduidige identiteiten

De bekende Indiase econoom en Nobelprijswinnaar (1998) Amartya Sen wil wel eens buiten de lijntjes kleuren van zijn vakgebied. Sen is dan ook geen econoom van de traditionele school die het axioma (zeg maar dogma) van de rationele mens en zijn consumptiebehoeften nog steeds als meest definiërende menselijke drijfveren beschouwen. Met "Identiteit en geweld" schreef hij een grotendeels vanuit de buik geschreven, maar toch wel doorwrochte kritiek op de illusie van éénduidige identiteiten. Hij wijst op de nefaste gevolgen voor geweld en conflict in de wereld van vandaag waarin mensen meer en meer van elkaar gescheiden worden door godsdienst en cultuur. Een stimulerende denkoefening. Lezers met weinig geduld zouden zich kunnen storen aan de neiging van Sen om zijn basisthese talrijke malen te herhalen, via weliswaar telkens andere invalshoeken. Maar als je bereid bent hardop mee te denken dan neem je dat voor lief. Een rustige leesplek is warm aanbevolen.

Identiteit en geweld sluit aan op de analyse van KifKif in het recente boek "cultu(u)renpolitiek." Als ondertitel schrijft Amarty Sen "de illusie van het lot," waarmee hij bedoelt, het lot van een gepercipieerde éénduidige identiteit. Ook Sen waarschuwt in zijn essay uit 2006 voor het nefaste effect wanneer je mensen vast timmert op één identiteit. De analogie met cultuur en 'de strijd tussen beschavingen' is duidelijk. In een wereld die tegen sneltreinvaart verstedelijkt en waar grote massa's mensen van verschillende achtergronden samen hun weg moeten zoeken is de zogenaamde 'culturele identiteit' een krachtig concept. Het referentiekader dat mensen gebruiken om anderen een plaats te geven werkt als een soort tabel van Mendeljev. Sen heeft het o.m. over de rol van keuze in identiteit en de sociale context die verschillend kan zijn. Ik moest spontaan denken aan het model van 'de roos van Leary,' dat binnen de groepsdynamica grafisch voorstelt hoe onze rol binnen een groep kan variëren naargelang de omstandigheden dat vereisen. Van leidend en wedijverend over helpend of aanvallend tot verontschuldigend of meegaand. Natuurlijk gaat het bij het model van Leary enkel over sociale dynamieken en komt de rol van de diverse persoonlijkheden in een groep niet aan bod. Maar de analogie is er wel.

Lees verder

Een samenvatting van deze recensie verscheen ook op de site van het E-Zine Uitpers.

Van Istendael en Barnard doen hoofddoekendebat ontsporen

De manier waarop Geert Van Istendael en Benno Barnard het hoofddoekendebat binnen stormen is allesbehalve constructief. Wat voor zin heeft het om in dit debat stereotiepe beschuldigingen te uiten aan het adres van 'de Islam' met behulp van dan nog grotendeels verzonnen associaties? De twee auteurs stigmatiseren weer maar eens een paar miljard moslims door de gemeenplaatsen op elkaar te smijten.

Door het debat zo op de spits te drijven worden moslima's verplicht een keuze te maken en hun moslim zijn extra te benadrukken. Alsof hun identiteit louter wordt bepaald door hun religie. Alsof deze vrouwen niet ook andere overtuigingen kunnen koesteren... Misschien komen ze wel uit een seculiere familietraditie en kiezen ze uit pure frustratie voor een hoofddoek, of misschien zijn ze geïnteresseerd in het Soefisme en kan wat de imam zegt hun gestolen worden? Velen van hen hebben ook complexe affiniteiten met het land en de cultuur van hun voorouders. En wat met hun professionele interesses voor een vakgebied?
Hoe kunnen zij zich weerbaar opstellen tegenover conservatieve tendenzen binnen hun geloofsgemeenschap als onze samenleving hen voortdurend precies in die hoek drijft?

Link: "WAAROM WIJ HET HOOFDDOEKENVERBOD VERDEDIGEN"

Debat "de reis naar Mekka"

Al voor het binnen komen werd duidelijk dat de organisatoren, de mensen van het Minderhedenforum de vinger op een gevoelig plekje had gelegd. De kelderzaal van de Centrale zat afgeladen vol. Gelukkig moesten al die aanwezigen niet wachten op de vragen uit het publiek om het spannend te maken. Het panel had genoeg verschillende meningen in petto om veel langer dan drie uur op door te gaan. Dat panel bestond uit respectievelijk Sami Zemni (directeur Centrum voor Islam in Europa en coördinator Middle East and North Africa Research Group), Jan Leyers (de reportagemaker), Naima Charkaoui (directrice van het Minderhedenforum), Dirk Tieleman (eindredacteur van de reeks) en Ico Maly (Medewerker Kif Kif, antropoloog en redacteur van het boek Cultu(u)rENpolitiek). Moderator van dienst was Guy Poppe (ex-vrt radio). Met die bezetting was de polemiek alvast verzekerd maar een dovemansgesprek werd het gelukkig niet. Jan Leyers en Dirk Tieleman zijn te verstandig en te lucide om zich makkelijk in een hoek te laten drummen. En al gingen de standpunten soms wat te vlot aan elkaar voorbij, er zijn veel interessante dingen gezegd. De twee kemphanen Sami Z. en Jan L. leken hun strijdbijl thuis gelaten te hebben (cfr de bitse woordenstrijd op de opiniepagina's van De Morgen).

Sami Zemni verweet Leyers een culturaliserend wereldbeeld mee te geven aan de kijkers. Volgens Zemni doet hij dat door mensen die hij tegenkomt te beperken tot hun religieuze identiteit. Waarop Leyers repliceerde met een les in televisiemaken: "maar godsdienst was nu eenmaal de insteek van de reportage!" Daarmee is de pointe van Zemni's kritiek alvast niet echt weerlegd maar hetzelfde naast elkaar praten komt nog verschillende malen terug vanavond. Ico Maly ontwaart de 'botsing van beschavingen' - Samuel Huntington zijn beroemde stelling - als uitgangspunt van de reeks. Volgens Maly wordt die botsing gezien als een normaliteit en bevestigt Leyers die tijdens zijn reis haast automatisch. Eén van de mechanismen achter zulk interpretatiekader dat verspreid is vanuit het centrum naar de periferie is immers dat de onderdrukte het discours overneemt. Naima Charkaoui wijst op de 'bril' die iedereen op heeft, vaak zonder die zich ervan bewust is. Volgens Charkaoui stelt Leyers vaak de juiste vragen in de reeks maar luistert hij niet naar de antwoorden.
Wanneer dan het interview met Nadia Yasin getoond wordt, de Marokkaanse islamiste die opkomt voor de beweging 'Recht en Spiritualiteit' verwijt Charkaoui Leyers van haar in een hoek te drummen. Yasin zegt in het interview onder meer dat de UVRM (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens) allerminst conflicteerd met wat in de Koran staat. Meer nog, het zou er kunnen op geïnspireerd kunnen zijn. Waarop Leyers Yassin confronteert met de praktijk dat de man vier vrouwen mag hebben. Volgens Yassin is er geen tegenspraak omdat de vrouw niet verplicht kan worden.

De negatieve connotatie die er hier aan fundamentalisme vast kleeft neemt Leyers gewoon mee. Niet dat er geen reden is om die strekking te wantrouwen. Maar het is niet omdat sommige mensen terug willen naar de fundamenten van hun godsdienst dat ze ook bommen gaan laten ontploffen. En anderzijds kan het zijn dat moslims die bommen afschieten op legerposten van een vijandelijke macht door het westen worden afgeschilderd als fundamentalisten maar dat helemaal niet zijn. Met andere woorden: er is geen gelijkheidsteken te plaatsen tussen geweld en fundamentalisme. Leyers gaat dan ook even uit de bocht wanneer hij het woord facisme in de mond neemt wanneer hij het heeft over moslimfundamentalisme.

Volgens Dirk Thieleman is het gewoon niet mogelijk om dieper te gaan in zo'n televisie-interview met Nadia Yassin. Er is eenvoudig geen tijd om meerdere onderwerpen aan te snijden.

Allemaal goed en wel, de televisie wetten zijn wat ze zijn, het gaat niet over de intenties van de makers maar over de gevolgen.

In Egypte bezoekt Leyers de splinternieuwe bibliotheek van Alexandrië, een prestigeproject dat echter de bevolking ten goede moet komen want inwoners van de stad kunnen er gratis komen lezen. Probleem is enkel dat ze dat nauwelijks doen. Het onderwijs in het Egypte van Moebarak is niets minder dan belabberd en zelfs Egypte's beroemdste schrijvers moeten allemaal in het buitenland publiceren om gelezen te worden. Als er één plek is waar je niet om de sociaal-economische en politieke context heen kan om de geestelijke armoede te verklaren dan is het hier. En inderdaad, Leyers' gids, de genaamde Naguib Mafouz (naamgenoot van Egypte's grootste 20e eeuwse schrijver) wijst op een 'tekort aan vrijheid' - alleen zegt ie er niet bij dat het om politieke vrijheid gaat. En tijdens het tussenbeeld na die uitspraak lopen er twee totaal gesluierde dames door het beeld. Volgens Ico Maly een betekenisvolle associatie. Of die bewust of onbewust gemonteerd is doet niet ter zake, als journalist moet je waakzaam zijn voor dergelijke linken. Waarop Leyers en Thieleman schokschouderend de armen ten hemel heffen. Zij namen gewoon een straatbeeld als adempauze tussen twee zinsneden. En er lopen nu éénmaal veel volledig gesluierde vrouwen rond in Alexandrië, véél meer dan vroeger. Hoe dan ook, je kan er niet omheen: de kijker zal die reflexie niet maken. En trouwens, voor de man en vrouw achter de Vlaamse buis is Jan Leyers de autoriteit en niet Naguib Mahfoez, de bibliothecaris met de beroemde naam. Met andere woorden: Leyers' conlusies zijn die van de kijkers. Maly voegt er nog aan toe dat de betekenis van de hoofddoek gewijzigd is de laatste jaren en zowat tot het logo van 'onvrijheid' is geworden.

Sami Zemni, die een tijd woonde in Cairo, wijst nog eens op de enorme culturele stagnatie in het land en het historisch falen van de regering om vooruitgang te brengen. Na de dood van Nasser ging het alleen maar bergaf met wat eens één van de culturele centra van de Islamitische wereld was.

Toch zijn er ook beelden uit de reportage waar je er niet naast kan kijken. Zo als Leyers en zijn ploeg de boot nemen naar Jordanië. Van de Egyptische politie mag de camera niet draaien onderweg - maar gelukkig hebben ze een microcamera mee waarmee ze ongezien het geweld vastleggen dat enkele politiemannen uitoefenen op de gewone passagiers. In 5 seconden is daar de essentie van het probleem geillustreerd: het dédain waarmee de overheid tegenover haar burgers staat. Alvast toch een positief punt voor "de weg naar Mekka."

Een stukje dat Jan Leyers zelf heel frapant vind is dat van zijn bezoek aan een religieuze universiteit. Volgens de plaatselijke rector is de koran "de bron van alle wetenschappen." Wanneer Leyers vraagt naar wat de koran dan wel te melden heeft over het genetisch klonen van mensen vertelt de man dat ook op dergelijke problemen de koran een antwoord biedt. Dogmatisme van het zuiverste soort zou je zeggen: alles is ondergeschikt aan de gereveleerde waarheid. Dat vind ook Leyers. Voor hem is dat één van de zaken die in het westen als hoogst problematisch wordt ervaren.
Maar je kan je ook de vraag stellen of het antwoord van de geleerde geen overdrachtelijke betekenis had. En natuurlijk kan je dit soort antwoorden wel verwachten in een conservatief religieus instituut. Volgens Zemni heeft het dogmatisme de laatste 30 jaar dramatisch aan belang gewonnen. Een fenomeen dat relatief nieuw is, zeker tegenover het einde van de 19e eeuw. Er is dus inderdaad een groot probleem van vrijheid van denken nu. Alleen heeft dat niet alleen met religie te maken. Maly werpt vervolgens op dat de botsing van religie en wetenschap geen exclusief islam-verhaal is, wat bijvoorbeeld met de creationisten? Jan Leyers: maar dat is bij ons een marginaal verhaal, daar is het 'mainstream.' Waarop Zemni weer: "de seculieren zitten inderdaad in het defensief, en het gaat in veel landen de verkeerde kant op." Leyers: "volgens mij is het een angst voor de vrijheid. Alleen al de uitspraak van Nadia Yasin in Marokko: ons recht is gefundeerd in de koran." Waarop Zemni uitroept: "Maar dat is retoriek! Op de Moudawana (familierecht) na is de hele Marokkaanse wetgeving van franse signatuur, ze is m.a.w. helemaal ingevoerd.

Een laatste stukje confrontatie gaat over Leyers' vrijpostige interview met een Egyptische vrouw in Caïro. Tijdens hun rondwandeling door de stad vraagt hij haar op een enigszins provocerende manier of ze er niet van droomt om eens haar sluier en de djellabah af te gooien en haar schoonheid te laten zien aan de wereld. Een stukje waaraan Naima Charkaoui zich speciaal had gestoord. Volgens Charkaoui stuurt Leyers aan op de clichés in plaats van dat hij nuances aanbrengt. Hij beledigt zelfs deze vrouw die wel tracht van uit te leggen waarom ze een sluier draagt maar zonder dat haar toehoorder erop in gaat of enige empathie toont met haar zienswijze.

Racisme in opmars

Volgens een recent rapport van het Europees Netwerk tegen Racisme is racistisch geweld en haat tegen moslims in opmars in ons land. In zijn edito schrijft Jan-Pieter Everaerts van de onvolprezen nieuwsbrief Diogenes openhartig over de "verlammende angst" die hij ziet bij vele mensen voor 'vreemdelingen' en meer specifiek voor de Islamitische medeburgers.
In het boek Cultu(u)renpolitiek wijst KifKif met een beschuldigende vinger naar de 'culturalisering' van het politiek debat. Dat zou er volgens hen voor zorgen dat hele bevolkingsgroepen gestigmatiseerd worden omdat ze tot een bepaalde culturele groep zouden behoren.

Volgens mij is het verklaringsmodel van de 'culturalisering' zeker één (belangijke) oorzaak voor de polarisering in de samenleving. In die zin is het boek van KifKif een belangrijke studie. Anderzijds is alles wat op ons af komt vaak ook gewoon te veel. In een volgende post wil ik daar nog een boom over op zetten.

“Egyptische regering gebruikt fatwa’s voor politieke doelen”

"Op weg naar Mekka" was een mooie reeks als reisreportage. Maar ook niet meer dan dat. Spijtig genoeg werd ze overal veel te serieus genomen en dat heeft veel te maken met de opstelling van Jan Leyers zelf. Leyers bediende zich tijdens zijn reportages meer dan eens van een pseudo-journalistieke aanpak. Hij stelde vaak dezelfde directe vragen en kreeg doorgaans antwoorden die het cliché bevestigden. Tot daar toe. Problematischer werd het als Leyers werd opgevoerd in de media als een grote islam-specialist die hij niet is.

Als Leyers dan toch een journalistieke kijk op de wereld die hij doortrok wilde bieden waarom geeft hij dan niet wat meer politieke context mee? Nu lijkt het of de islam onverenigbaar is en blijft met onze Westerse wereld: een puur geval van 'botsing tussen beschavingen.' Als in de islamitische wereld (waarvan Leyers met deze reis slechts een klein, weliswaar belangrijk deel van bezocht) religie en staat moeilijk te scheiden zijn dan heeft dat veel te maken met de belangen van de régimes. Die misbruiken de islam voor hun eigen beperkte doeleinden. En zolang ze daarbij de westerse belangen niet schaden, blijft kritiek uit de VS of Europa uit. Een prachtig voorbeeld daarvan viel recent te noteren in Egypte. Daar zei een hoge rechtsgeleerde dat smaad aan de president bestraft moet worden met zweepslagen en dat de politieke opvolging van vader op zoon conform is met de Koran. De grootimam van de invloedrijke Al-Azhar Universiteit in Caïro, Sjeik Mohamed Sayed Tantawi, verklaarde dat op een religieus festival waarop ook de Egyptische president Hosni Moebarak aanwezig was, en haalde een koranvers aan om zijn stelling te staven. De man in kwestie is benoemd door president Moebarak hemzelf...

Jan Leyers had beter eerst eens naar Michael Palin gekeken voor hij hieraan begon. De zelfrelativering en ook de milde humor van de Britse reportagemaker en acteur blijven gewoon superieur. Palin geeft zich dan ook niet uit voor tweedehands journalist.

Lees het bericht op ipsnews

Islam en democratie – de angst voor het moderne; Fatima Mernissi

Bij het samenstellen van het boekenlijstje voor ons verblijf in Marokko stootte ik op een boek van Fatima Mernissi dat nog ongelezen in mijn bibliotheek stond: Meer dan 15 jaar voor Foaud Laroui en Sami Zemni schreef de Marokkaanse sociologe al een knap boek over de verhouding tussen Islam en democratie. Het was kort na de eerste golfoorlog en de angst voor het Westen kreeg door de oorlog een nieuwe impuls onder de volksmassa's in het midden oosten en de Maghreb. De protesten werden echter heel éénzijdig voorgesteld door de Westerse media. De moslimwereld als monolithisch blok was geboren. Nu, 15 jaar later, is dat beeld alleen maar verergerd en hebben de extremisten ook de armslag gekregen die ze toen enkel nog in theorie hadden.

Ook het verhaal van Joris Luyendijk (“Het zijn net mensen”) wordt hier bevestigd: het verhaal van hoe de Arabische en Maghrebijnse régimes een status-quo handhaven: het handvest van de Verenigde Naties ondertekenen en thuis een dictatuur in stand houden waar onder meer gelijke rechten voor mannen en vrouwen een verre droom blijven. Ze doen dat door de Arabische volksmassa's er voortdurend van te overtuigen dat de Verenigde Naties een oord zijn van schijnheiligheid en manipulatie.

"De Islam is waarschijnlijk de enige monotheïstische godsdienst waarvan het wetenschappelijk onderzoek systematisch wordt ontmoedigd, om niet te zeggen verboden." Volgens Fatima Mernissi is dit omdat "een rationeel ingestelde islam niet in dienst kan gesteld worden door despoten." Daarmee is meteen duidelijk hoezeer de krachtsverhoudingen in de regio leunen op een manipulatie van de samenleving. Alles wordt gemanipuleerd door de machthebbers - een groot deel van de energie en de middelen die het land ter beschikking heeft gaat naar het controleren van de binnenlandse vijand. De taal en de religie zijn de belangrijkste instrumenten om de hoofden en harten van de bevolking op dezelfde lijn te houden. Voor Mernissi zijn de integristen van de moslimpartijen in die zin bondgenoten van de machthebbers die hen vaak heimelijk steunden. Maar ook dat 'bondgenootschap' is de leidende klasse in het gezicht terug ontploft. Door het uitblijven van enig perspectief op deelname aan de macht zijn sommige strekkingen geradicaliseerd en hebben ze gekozen voor het extreme geweld dat we gezien hebben de laatste jaren.

Lees de volledige recensie

"Laten we ophouden de dingen door elkaar te halen" - Fouad Laroui schreef een persoonlijke weerlegging van het Islamisme

Faoud Laroui is één van de bekende stemmen die zich in 2006 hebben uitgelaten over het Islamisme. Laroui is een Nederlands schrijver en wetenschapper van Marokkaanse origine. Hij noemt zichzelf een agnost en weigert in ieder geval aangesproken te worden als lid van de moslimgemeenschap. In Vlaanderen is de man relatief onbekend maar dat is onterecht want zijn visie als seculiere intellectueel is alleszins interessant. Met zijn boek "over het islamisme" schreef hij "een persoonlijke weerlegging" en dat geeft al aan dat het geen wetenschappelijk boek is. Wel een hartstochtelijk pleidooi voor een individuele geloofbeleving. Zijn missie: de jonge moslim weghouden van de fundamentalistische strekkingen in de Islamwereld. Die laatsten moeten het daarbij zwaar ontgelden.

Fouad Laroui zag ooit een wetenschappelijk medewerker op de Marokkaanse televisie beweren dat de geologie als wetenschap haar oorsprong vond in de Koran. Als wetenschapper is Laroui goed voorzien van argumenten om de zaak "wetenschap versus religie" voor eens en voor altijd naar het rijk van de demagogie te verwijzen. Zijn vaststelling: de beide domeinen zijn onontkoombare maar niettemin volstrekt gescheiden onderdelen van de menselijke ervaring. Religie werkt met dogma’s en staat buiten tijd en geschiedenis. Wetenschap werkt met paradigma's die slechts gelden tot ze weer worden weerlegd door nieuw bevindingen. Dat zijn twee totaal verschillende uitgangspunten. Overigens gebruikte zelfs Charles Darwin - baarlijke duivel voor creationisten en fundamentalisten aller landen - in zijn "De oorsprong van alle soorten" het woord schepper: "er zit een bepaalde grootsheid in deze kijk op leven... door de schepper ingeblazen in één vorm of meerdere vormen." Met andere woorden, de wetenschappelijke theorie sluit God niet uit. Het is een veel voorkomende misvatting bij Islamisten: de zogenaamde historische interpretatie van de heilige teksten, van álle heilige teksten overigens. Alsof je Koran, Bijbel of Talmoed kan lezen als een geschiedenisboek. Laroui geeft talloze voorbeelden van soera`s (verzen uit de Koran) waar historisch kop noch staart aan te maken valt. Aangehaalde gebeurtenissen die van een ongehoorde banaliteit zouden getuigen als ze historisch bedoeld zouden zijn. Zoals wat er moest gebeuren "met de buit na de slag in de Badrvallei. Islamisten die deze teksten letterlijk lezen weten niet waar ze het over hebben," benadrukt Laroui.

Lees verder de volledige recensie

Beste Heks

Beste Heks - klinkt wat vreemd, maar ik gebruik slechts de naam die u zelf opgaf - beste "heks" dus,

Ik las uw commentaar op mijn stukje met nogal wat verbazing. Hebt u zich niet vergist van plaats? Volgens mij behoort uw stukje ergens anders. Misschien wel bij het gewraakte Leterme initiatief (zie blog pdw).
In ieder geval, ik heb helemaal niet geschreven dat politiek en religie per definitie los staan van elkaar. Als je het over formele banden hebt dan verschilt de situatie van land tot land. Lees bvb het boek van Sami Zemni die daar onderzoek over heeft gepleegd. Ik heb ook helemaal niet geschreven dat bepaalde domeinen los (moeten) staan van kritische reflexie en dialoog. Ik verheug me net dat de besproken opiniepeiling het tegendeel bewijst. En dat ondanks het discours van de Noord-Amerikaanse neoconservatieven dat door de mainstream media in de VS lang kritiekloos werd overgenomen.

Bij uw commentaar over "bepaalde oud-strijders" waar "progressieven" (waar u mij blijkbaar bij rekent) zouden achteraanlopen breekt helemaal mijn klomp. Wie bedoelt u daar dan wel mee? Heb ik enige verwijzing gemaakt naar Anseele, Chomski, Freire of godbetert, Ernesto Ché Guevarra? Of aan het andere eind van het politieke spectrum: Francis Fukuyama, Oriana Fallaci enz. Neen dus. Nog iets: "sociaal-economische dwangbuis?" Wat is dat - een soort trechter die mij dwingt om alleen in oud-linkse archaïsmen te redeneren? Ik zie geen enkel verband met mijn persoonlijke sociaal-economische positie in de samenleving.

Verder lees ik een opeenstapeling ven bedenkingen, lukraak op elkaar gestapeld, die overigens zeker niet allemaal onzinnig zijn. Een goede raad: neem er één en werk die verder uit, post dan nog eens een commentaar. En noem alsjeblief man en paard.

Tot slot: ja, ik heb Patrick de Witte zijn brief aan leterme gelezen, en ik ben het ermee eens. Maar eens te meer is het me een raadsel hoe zijn bedenkingen, die u vermoedelijk ook deelt, mij tot beter inzicht zouden moeten brengen. Als het zou gaan (en nu begin ik wederom te veronderstellen) over het 'normen en waarden' discours van Leterme dan kan je alleen maar de parallel vaststellen met het neoconservatief project van de VS-regering die voortdurend meer geld steekt in haar militair-industrieel complex en tegelijk de sociale zekerheid afbouwt. Een regering die dat 'beleid' bovendien probeert te legitimeren door te verwijzen naar allerlei externe gevaren. En ja, daarbij komt de zg. 'botsing tussen beschavingen' (cfr. Samuel Huntington) en de stigmatisering van de islam hen goed uit.
Wanneer uit zo'n opiniepeiling blijkt dat mensen daar doorheen zien, beste heks, dan lijkt me dat een verheugende vaststelling. Niet meer of niet minder.

Niet religie maar politiek is oorzaak van spanningen islam-westen

Een peiling van het onderzoeksbureau 'World Public Opinion' heeft uitgewezen dat slechts 29% van de mensen denkt dat religie aan de oorzaak ligt van de spanningen tussen de Westerse wereld en 'de Islam.' Dit wijst erop dat grote delen van de bevolking een grotere mate van gezond verstand aan de dag leggen dan vele van onze politieke leiders of commentatoren in de media. Dat wil zeggen dat de geïnterpeleerden begrijpen dat de Westerse verdeel en heers politiek in het midden-oosten nefast was en nog steeds is. Ze zullen wellicht niet alle diverse strekkingen kennen die een rol spelen in de islamwereld maar ze begrijpen wel dat er een grote vraag naar democratisering leeft onder de volksmassa's en dat hun legitieme vraag een politiek antwoord verwacht.

De vaak hysterische uitlatingen in de media van diverse commentatoren worden misschien wel graag gelezen maar zijn daarom nog niet bepalend voor wat mensen denken. Gelukkig maar. Zou het kunnen dat de grote hoeveelheid aan informatie die vrij beschikbaar is via het internet toch helpt om de kritische zin van mensen aan te scherpen?

Waarom liggen die cartoons zo gevoelig bij moslims?

Waarom liggen die cartoons zo gevoelig bij moslims? indymedia.be
"De Islam motiveert de mens om zichzelf in vraag te stellen, zichzelf te beheersen, zich naar de kennis te begeven en elkaar te leren kennen," zo schrijft Victoria Vandersteen. Dat is mooi, en wie kan niet akkoord zijn met deze minzame en intellectueel stimulerende levenshouding? Ik dank de schrijfster ook voor deze verklarende nota bij heel de hetze.

Maar waar zit'm dan de relatie met de talloze verboden in godsdiensten zoals de Islam (en evengoed het Christendom)? Zoals mevr. Vandersteen verder schrijft: "Niet enkel de afbeeldingen van de profeet zijn verboden in de Islam, maar eveneens alle soorten bespottingen, eveneens jegens anderen." Enerzijds, als je bedenkt dat religieuze verboden ooit genoteerd zijn omdat ze een sociaal corrigerende functie vervullen en het groepsdier dat mens heet wat lijnen geeft waarmee de harmonie in de groep kan behouden blijven, lijkt dit een progressievere aanvulling op de tien geboden uit het Oud Testament. Anderzijds blijf ik zitten met het onbestemde gevoel dat een religie moet kunnen evolueren en dat de volgers van die religie de vrijheid moeten hebben om als groep te werken aan de invulling van hun 'hemel op aarde.' Hoe gebeurd dat doorgaans? (1) Doordat een aantal vrije denkende mensen die lid zijn van de geloofsgemeenschap amendementen de wereld insturen, het publiek debat stimuleren en dat nieuwe consensussen groeien over hoe religie en samenleving samen kunnen groeien. En (2) doordat diverse strekkingen die hun invulling van het geloof anders zien naast elkaar kunnen bestaan en elk een positieve rol kunnen spelen. Tenslotte, (3) doordat er een seculiere overheid of instantie bestaat die ervoor zorgt dat er geen inbreuken worden gepleegd of gestimuleerd op een basisset aan door de samenleving overeengekomen wetten.
Let wel, dit is geen pleidooi voor het puur Westerse concept van scheiding tussen kerk en staat dat godsdienst als een puur individuele keuze bestempeld. Tijdens de gouden tijd van de Islamitische globalisering (ruwweg van de 10e tot de 14e eeuw) kon je vrij reizen tussen Cordoba, via Bagdad naar Samarkand, floreerden handel en de kunsten en was er relatieve vrijheid van meningsuiting. Religieuze filosofen dachten vrij na over de dingen, Kaliefen hielden een oogje in het zeil maar hielden zich meestal buiten de discussies.
Anders dan nu dus, waar dictatoriale willekeur een groot stuk van dat voormalige gebied beheerst en de onvrije massa's hun frustraties aan de straatstenen niet kwijt kunnen, tenzij het de heersers goed uitkomt en ze op die manier het latente geweld kunnen kanaliseren naar een buitenlandse vijand.
Neen, ik blijf ervan overtuigd dat een gelovige die vrij zijn geloof kan beleven maar daarnaast weet dat hij kan deelnemen aan een maatschappelijk debat dat vrij is in een samenleving die constructieve dialoog toe laat, eens hartelijk zou kunnen lachten om zo'n cartoon van tenslotte een buitenlandse ongelovige. Dat zou in ieder geval de beroemde Islamitische filosoof uit het historische Cordoba Averroës doen. Dat een sowieso moegetergde maar oorspronkelijk trotse Islamitische bevolking nu nog eens met het vingertje wordt gewezen door het 'arrogante westen' helpt natuurlijk niet. Wie houdt immers al die regimes al jaar en dag in het zadel?

Vermeersch tegenover Vekeman

Vermeersch tegenover Vekeman in de Zeno ("God is liefde, God is een schoft" - De Morgen van 17/12) dit weekend. Modernisme tegenover post-modernisme. De eerste zegt dat rationalisme niet het tegenstelde is van emotie en medeleven. Terwijl Vekeman hem voortdurend verwijt precies dat te zijn: een rationalist zonder medeleven.
Wat Vekeman vergeet is dat er ook verworvenheden zijn van het modernisme en die de moeite waard zijn om te koesteren. Spijtig misschien maar er is niet aan te ontkomen, Vermeersch toornt intellektueel boven Vekeman uit. Regelmatig tijdens het interview legt de academicus de vinger op de wonde. Wat bijvoorbeeld te denken van de discussie over het kleine zieke kind dat ondraaglijk lijdt en dat ten allen prijze in leven zou moeten gehouden worden. Althans volgens Vekeman. Verdacht typisch, de post-moderne en mediagenieke schrijver die de romantische notie van het lijden hoog in het vaandel voert. Alsof het lijden een voorwaarde is voor een zekere 'kwaliteit' in het leven. Het is niet omdat het lijden een onverbreekbaar deel uitmaakt van het leven dat je het moet gaan stimuleren. Ooit gehoord van Murphy, of van de 'condition humain,' mr. Vekeman? Lijden zal altijd wel een deel uitmaken van de menselijke psyche, op zijn minst totdat we het geheim van de onsterfelijkheid hebben blootgelegd. En vanaf dan zal de verveling ongetwijfeld een nieuwe bron van lijden worden. Het feit dat we er de laatste honderd jaar in geslaagd zijn de levensstandaard dusdanig te verhogen voor brede lagen van de bevolking, dat heet sociale vooruitgang. En dan nog blijven er uitdagingen genoeg. Want een verzorgingsmaatschappij betekent niet dat we voldoende zorg opbrengen voor onze medemens...
Naar het einde van het gesprek toe vraagt Vermeersch nog iets belangrijks van Vekeman: "gelieve consequent te zijn." Met andere woorden, als je het niet eens bent met wat sommige van de grondbeginselen van de katholieke kerk, kan je jezelf bezwaarlijk een katholiek noemen.
En tenslotte: Vekeman heeft volgens mij een punt als hij zegt dat religieuze gevoelens bestaan en een plaats hebben naast de rede. Maar helaas toont hij zich een pover verdediger van die stelling.

Orthodoxie, fundamentalisme en politiek extremisme zijn niet hetzelfde

(Mail aan VRT Radio redactie over Item in Actueel over dood Yasser Arafat)
Vanmiddag hoor ik tijdens de Actueel uitzending over de dood van Yasser Arafat, jullie reporter in Parijs beschrijven hoe enkele orthodoxe Joden hun sympathie komen betuigen voor Arafat. "Hoewel, orthodox," zegt hij vervolgens, "ze eisen niets minder dan de ontmanteling van Israël." Een vreemde uitspraak is dat, want de orthodoxie van deze Joden is geen politieke kwestie, het is een religieuze keuze. Met andere woorden, het is niet omdat ze een orthodoxe versie van hun religie aanhangen dat ze het eens zijn met het beleid van de staat Israël, of dat ze uberhaupt het bestaansrecht van de staat Israël erkennen. Orthodoxe Joden zijn dus ook niet per sé Zionisten, de meeste van hen zijn tevreden met hun leven in de diaspora.Het probleem is dat jullie reporter begrippen zoals orthodoxie, fundamentalisme en politiek extremisme door elkaar haalt. En dat is nefast in deze dagen waarin standpunten verharden en het gevoel overheerst dat de multiculturele samenleving mislukt is.

Toen ik op 23 februari 2004, de dag waarop het Internationaal Gerechtshof zich uitsprak over de Israëlische apartheidsmuur, op de bus stapte naar Den Haag, zaten er twee orthodoxe Joden mee op de bus uit Antwerpen. Tijdens de optocht later die dag sloten ze aan bij hun geestesgenoten die van over de hele wereld naar Den Haag waren gekomen om hun afgrijzen uit te spreken tegen de Israëlische politiek. Ze wezen inderdaad het Zionisme af en wijzen op de inhumane behandeling van het Palestijnse volk door de staat Israël. Je kan een analoog verhaal vertellen over moslims en christenen. Orthodoxe moslims zijn geen fundamentalisten en deze laatsten zijn niet noodzakelijk de extremisten die de aanslagen plegen. In het Midden-Oosten zijn het integendeel vaak orthodoxe moslims die een dam opwerpen tegen de extremisten omdat ze hun religie op een meer geengageerde manier invullen dan de gewone Mohammed in de straat. De laatste tijd worden religie en politiek steeds meer door elkaar gehaald en dat is een gevaarlijke evolutie. Het publiek maakt een amalgaam van al deze begrippen en associeert alle (religieuze) uitingen die afwijken van het gemiddelde als gevaarlijk en extremistisch. Het bevordert bovendien de verheerlijking van dat gemiddelde dat als de norm wordt gepercipieerd en waarin men zich veilig kan terugtrekken. Alles wat afwijkt wordt afgewezen. Het aanvaarden en begrijpen van diversiteit in een complexe samenleving wordt er op die manier niet makkelijker op.

De media heeft een speciale verantwoordelijkheid om begrippen juist te gebruiken en te duiden. Het argument dat jullie enkel maar de feiten weergeven gaat hier niet op. Door feiten te benoemen geef je ze een bepaalde betekenis, door andere feiten dood te zwijgen ontneem je ze betekenis. Bovendien zijn steeds meer verklaringen in de media onderhevig aan de manipulatie van betaalde spindokters die het debat een bepaalde richting uit willen duwen. En die richting is zelden diegene die de samenleving nodig heeft om vooruit te raken. Reden genoeg dus voor wat zorgvuldigheid in de berichtgeving.