Debat "de reis naar Mekka"

Al voor het binnen komen werd duidelijk dat de organisatoren, de mensen van het Minderhedenforum de vinger op een gevoelig plekje had gelegd. De kelderzaal van de Centrale zat afgeladen vol. Gelukkig moesten al die aanwezigen niet wachten op de vragen uit het publiek om het spannend te maken. Het panel had genoeg verschillende meningen in petto om veel langer dan drie uur op door te gaan. Dat panel bestond uit respectievelijk Sami Zemni (directeur Centrum voor Islam in Europa en coördinator Middle East and North Africa Research Group), Jan Leyers (de reportagemaker), Naima Charkaoui (directrice van het Minderhedenforum), Dirk Tieleman (eindredacteur van de reeks) en Ico Maly (Medewerker Kif Kif, antropoloog en redacteur van het boek Cultu(u)rENpolitiek). Moderator van dienst was Guy Poppe (ex-vrt radio). Met die bezetting was de polemiek alvast verzekerd maar een dovemansgesprek werd het gelukkig niet. Jan Leyers en Dirk Tieleman zijn te verstandig en te lucide om zich makkelijk in een hoek te laten drummen. En al gingen de standpunten soms wat te vlot aan elkaar voorbij, er zijn veel interessante dingen gezegd. De twee kemphanen Sami Z. en Jan L. leken hun strijdbijl thuis gelaten te hebben (cfr de bitse woordenstrijd op de opiniepagina's van De Morgen).

Sami Zemni verweet Leyers een culturaliserend wereldbeeld mee te geven aan de kijkers. Volgens Zemni doet hij dat door mensen die hij tegenkomt te beperken tot hun religieuze identiteit. Waarop Leyers repliceerde met een les in televisiemaken: "maar godsdienst was nu eenmaal de insteek van de reportage!" Daarmee is de pointe van Zemni's kritiek alvast niet echt weerlegd maar hetzelfde naast elkaar praten komt nog verschillende malen terug vanavond. Ico Maly ontwaart de 'botsing van beschavingen' - Samuel Huntington zijn beroemde stelling - als uitgangspunt van de reeks. Volgens Maly wordt die botsing gezien als een normaliteit en bevestigt Leyers die tijdens zijn reis haast automatisch. Eén van de mechanismen achter zulk interpretatiekader dat verspreid is vanuit het centrum naar de periferie is immers dat de onderdrukte het discours overneemt. Naima Charkaoui wijst op de 'bril' die iedereen op heeft, vaak zonder die zich ervan bewust is. Volgens Charkaoui stelt Leyers vaak de juiste vragen in de reeks maar luistert hij niet naar de antwoorden.
Wanneer dan het interview met Nadia Yasin getoond wordt, de Marokkaanse islamiste die opkomt voor de beweging 'Recht en Spiritualiteit' verwijt Charkaoui Leyers van haar in een hoek te drummen. Yasin zegt in het interview onder meer dat de UVRM (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens) allerminst conflicteerd met wat in de Koran staat. Meer nog, het zou er kunnen op geïnspireerd kunnen zijn. Waarop Leyers Yassin confronteert met de praktijk dat de man vier vrouwen mag hebben. Volgens Yassin is er geen tegenspraak omdat de vrouw niet verplicht kan worden.

De negatieve connotatie die er hier aan fundamentalisme vast kleeft neemt Leyers gewoon mee. Niet dat er geen reden is om die strekking te wantrouwen. Maar het is niet omdat sommige mensen terug willen naar de fundamenten van hun godsdienst dat ze ook bommen gaan laten ontploffen. En anderzijds kan het zijn dat moslims die bommen afschieten op legerposten van een vijandelijke macht door het westen worden afgeschilderd als fundamentalisten maar dat helemaal niet zijn. Met andere woorden: er is geen gelijkheidsteken te plaatsen tussen geweld en fundamentalisme. Leyers gaat dan ook even uit de bocht wanneer hij het woord facisme in de mond neemt wanneer hij het heeft over moslimfundamentalisme.

Volgens Dirk Thieleman is het gewoon niet mogelijk om dieper te gaan in zo'n televisie-interview met Nadia Yassin. Er is eenvoudig geen tijd om meerdere onderwerpen aan te snijden.

Allemaal goed en wel, de televisie wetten zijn wat ze zijn, het gaat niet over de intenties van de makers maar over de gevolgen.

In Egypte bezoekt Leyers de splinternieuwe bibliotheek van Alexandrië, een prestigeproject dat echter de bevolking ten goede moet komen want inwoners van de stad kunnen er gratis komen lezen. Probleem is enkel dat ze dat nauwelijks doen. Het onderwijs in het Egypte van Moebarak is niets minder dan belabberd en zelfs Egypte's beroemdste schrijvers moeten allemaal in het buitenland publiceren om gelezen te worden. Als er één plek is waar je niet om de sociaal-economische en politieke context heen kan om de geestelijke armoede te verklaren dan is het hier. En inderdaad, Leyers' gids, de genaamde Naguib Mafouz (naamgenoot van Egypte's grootste 20e eeuwse schrijver) wijst op een 'tekort aan vrijheid' - alleen zegt ie er niet bij dat het om politieke vrijheid gaat. En tijdens het tussenbeeld na die uitspraak lopen er twee totaal gesluierde dames door het beeld. Volgens Ico Maly een betekenisvolle associatie. Of die bewust of onbewust gemonteerd is doet niet ter zake, als journalist moet je waakzaam zijn voor dergelijke linken. Waarop Leyers en Thieleman schokschouderend de armen ten hemel heffen. Zij namen gewoon een straatbeeld als adempauze tussen twee zinsneden. En er lopen nu éénmaal veel volledig gesluierde vrouwen rond in Alexandrië, véél meer dan vroeger. Hoe dan ook, je kan er niet omheen: de kijker zal die reflexie niet maken. En trouwens, voor de man en vrouw achter de Vlaamse buis is Jan Leyers de autoriteit en niet Naguib Mahfoez, de bibliothecaris met de beroemde naam. Met andere woorden: Leyers' conlusies zijn die van de kijkers. Maly voegt er nog aan toe dat de betekenis van de hoofddoek gewijzigd is de laatste jaren en zowat tot het logo van 'onvrijheid' is geworden.

Sami Zemni, die een tijd woonde in Cairo, wijst nog eens op de enorme culturele stagnatie in het land en het historisch falen van de regering om vooruitgang te brengen. Na de dood van Nasser ging het alleen maar bergaf met wat eens één van de culturele centra van de Islamitische wereld was.

Toch zijn er ook beelden uit de reportage waar je er niet naast kan kijken. Zo als Leyers en zijn ploeg de boot nemen naar Jordanië. Van de Egyptische politie mag de camera niet draaien onderweg - maar gelukkig hebben ze een microcamera mee waarmee ze ongezien het geweld vastleggen dat enkele politiemannen uitoefenen op de gewone passagiers. In 5 seconden is daar de essentie van het probleem geillustreerd: het dédain waarmee de overheid tegenover haar burgers staat. Alvast toch een positief punt voor "de weg naar Mekka."

Een stukje dat Jan Leyers zelf heel frapant vind is dat van zijn bezoek aan een religieuze universiteit. Volgens de plaatselijke rector is de koran "de bron van alle wetenschappen." Wanneer Leyers vraagt naar wat de koran dan wel te melden heeft over het genetisch klonen van mensen vertelt de man dat ook op dergelijke problemen de koran een antwoord biedt. Dogmatisme van het zuiverste soort zou je zeggen: alles is ondergeschikt aan de gereveleerde waarheid. Dat vind ook Leyers. Voor hem is dat één van de zaken die in het westen als hoogst problematisch wordt ervaren.
Maar je kan je ook de vraag stellen of het antwoord van de geleerde geen overdrachtelijke betekenis had. En natuurlijk kan je dit soort antwoorden wel verwachten in een conservatief religieus instituut. Volgens Zemni heeft het dogmatisme de laatste 30 jaar dramatisch aan belang gewonnen. Een fenomeen dat relatief nieuw is, zeker tegenover het einde van de 19e eeuw. Er is dus inderdaad een groot probleem van vrijheid van denken nu. Alleen heeft dat niet alleen met religie te maken. Maly werpt vervolgens op dat de botsing van religie en wetenschap geen exclusief islam-verhaal is, wat bijvoorbeeld met de creationisten? Jan Leyers: maar dat is bij ons een marginaal verhaal, daar is het 'mainstream.' Waarop Zemni weer: "de seculieren zitten inderdaad in het defensief, en het gaat in veel landen de verkeerde kant op." Leyers: "volgens mij is het een angst voor de vrijheid. Alleen al de uitspraak van Nadia Yasin in Marokko: ons recht is gefundeerd in de koran." Waarop Zemni uitroept: "Maar dat is retoriek! Op de Moudawana (familierecht) na is de hele Marokkaanse wetgeving van franse signatuur, ze is m.a.w. helemaal ingevoerd.

Een laatste stukje confrontatie gaat over Leyers' vrijpostige interview met een Egyptische vrouw in Caïro. Tijdens hun rondwandeling door de stad vraagt hij haar op een enigszins provocerende manier of ze er niet van droomt om eens haar sluier en de djellabah af te gooien en haar schoonheid te laten zien aan de wereld. Een stukje waaraan Naima Charkaoui zich speciaal had gestoord. Volgens Charkaoui stuurt Leyers aan op de clichés in plaats van dat hij nuances aanbrengt. Hij beledigt zelfs deze vrouw die wel tracht van uit te leggen waarom ze een sluier draagt maar zonder dat haar toehoorder erop in gaat of enige empathie toont met haar zienswijze.

Koune Sthigue

Het gebeurt niet alle dagen dat je geinterviewd wordt voor een Senegalese nieuwsmedium. Vrijdag 11 januari werd ik aangesproken door Bakary Dabo op de Afrikaanse betoging tegen de EPA's. Hij citeert me met een zinnetje in zijn artikel "La montagne accouche d’une souris" op Sudonline.sn.
Dabo schrijft voornamelijk over economische thema's interessante artikels vanuit een Senegalees standpunt. In Dakar zijn economische thema's in de krant nog niet verbannen naar de beursrubrieken of aparte katernen, ze zijn vaak bittere realiteit voor de gewone Senegalees. Lees ook het verhaal over de moeilijkheden van de Senegalese delegatie om in Brussel te raken: "La galère des marcheurs Dakarois." De man schrijft zeer onderhoudend.

Cultu(u)renpolitiek

Met het boek "Cultu(u)renpolitiek" heeft KifKif een behoorlijk gedocumenteerde en onderbouwde kritiek afgeleverd op de 'culturalisering' van alle problemen waar onze samenleving vandaag de dag mee te maken heeft. Met andere woorden, problemen komen voort uit de 'cultuur' van de betrokken mensen. Of nog: uit de onaangepastheid van de cultuur in kwestie. Meer specifiek richtten Ico Maly en zijn gelegenheidsredactie hun pijlen op het misbruik van die culturele logica door de politiek. Het is een kritiek die niets te vroeg komt, want ook al bewijst de realiteit op het terrein, zowel in binnen- als buitenland, het failliet van dat discours, er wordt nog steeds kwistig gebruik van gemaakt... door de politieke klasse en in de samenleving, waarvan die eerste groep steeds vaker meent de spreekbuis te moeten zijn. En dat laatste heeft alles te maken met de enorme mediatisering van het debat.

De 'culturalisering' van het politiek debat is een evolutie die zowel in eigen land als mondiaal aan de orde is en die bijzonder gevaarlijke consequenties heeft, zeggen Ico Maly en zijn ploeg. Ik ben het daar grotendeels mee eens. En het is goed dat de boodschap van Huntington (De botsing van beschavingen, 1993) en Fukuyama (Het einde van de geschiedenis, 1992) nog eens goed worden geduid. Je zou nog andere ideologische historici aan het rijtje kunnen toevoegen: W.W. Rostow bvb. met zijn "Stages of economic Growth." Allen hebben gemeen dat ze fan zijn van het 'Westerse moderne model.' en neerkijken op alles wat als 'achterlijk' ("Backwardness") wordt gepercipieerd.

In dit hele verhaal speelt de media een belangrijke rol. Meer nog: zonder de gewillige medewerking van de media zou deze evolutie gewoon niet mogelijk zijn. Want ondanks het massale gebruik van internet als communicatiemedium blijven de traditionele media de belangrijkste manier om op een massale manier aan ideëenverspreiding te doen. Het culturaliserend debat biedt overwerkte journalisten een eenvoudig kader om hun berichtgeving in te plaatsen. Voor hun bazen, de mediabonzen en hun rechtstreekse handlangers nl. de marketeers, is zulk culturaliserend kader een geschenk uit de hemel. In deze tijden van enerzijds de groeiende verstrengeling tussen redacties en de commerciële afdelingen en anderzijds innovatieve marketingstrategieën zoals contextgevoelige reclame lenen culturele verklaringsmodellen zich veel beter tot de integratie met onderhuidse reclame. Het nieuwe 'grote verhaal' brengt bovendien mensen in de juiste 'state of mind' om gepolijste beelden van de reclamejongens en -meisjes als het ware op te zuigen.

Op dit culturaliserend interpretatiekader is ondertussen een hele sector gegroeid van professionals die zich gespecialiseerd hebben in interculturele communicatie. Moeten de mensen in deze sector zich nu bedreigd voelen door deze kritiek? Reeds in het eerste hoofdstuk haastten Jan Zienkowski en Ico Maly zich te verklaren dat ze de notie cultuur niet willen afschaffen. Ze willen de tendens om cultuur als een objectief en allesverklarend fenomeen voor te stellen aan de kaak stellen. Volgens hen kan cultuur hoogstens een categorie zijn in de globale betekenisgeving van taal en macht zoals die op het publieke forum gebruikt wordt.

Wat internationaal wellicht het gevaarlijkste is aan het culturaliserende discours is de vervreemding van het (Westerse) publiek. John met de pet uit Iowa leeft met de overtuiging dat moslims irrationele fanatici zijn die om één of andere onbegrijpelijke reden iets hebben tegen zijn land. De doorgedreven mediatisering van het officiële discours via overwegend commerciële mediakanalen leiden tot een chronisch tekort aan onafhankelijke berichtgeving. Want dat officiële discours verbergt natuurlijk wel een reeël beleid, met (veel) geld van de Amerikaanse belastingbetaler, met in de luwte gesloten handelsakkoorden, met militaire contracten en steun voor bevriende régimes enz. Régimes die op hun beurt weinig gelegen laten liggen aan de ontwikkelingskansen van hun bevolking. Het overwicht van de professionele public relations in de communicatiestromen is dusdanig dat democratische controle op het buitenlands beleid haast onbestaande wordt of in ieder geval te marginaal om rekening mee te houden. Ja, de VS heeft zijn unieke wet op de openbaarheid van bestuur. En die maakt dat je alle officiële beslissingen vrij kan opvragen. Maar wie maakt daarvan gebruik? Enkele journalisten van de New York Times, onder andere. Een krant die gelezen wordt door hoop en al een half miljoen mensen. Op een kiezerspubliek van 220 miljoen, te verdelen onder slechts 2 partijen maakt dat niets uit.

Link: Walter Lotens besprak dit boek al voor Uit-Pers.

2008

De eerste dag van 2008. Volgens mijn dochter is het vandaag "6 januari 1008." Zo sloot ze tenminste haar nieuwjaarsbrief af. In 1008 wordt Mechelen voor het eerst genoemd in een nog bestaande oorkonde als 'Machlines' en krijgt Antwerpen zijn eigen stadszegel. In Venetië wordt Pietro Orseolo II als doge opgevolgd door zijn zoon Otto. In Bretagne treedt Alan III in het huwelijk met Bertha, dochter van Odo II van Blois en wordt hertog van Bretagne. Europa zag er 1000 jaar geleden heel anders uit. Een veelkleurig lappendeken van vorstendommen met vage, steeds wisselende grenzen. Er waren geen duidelijke taalgebieden, geen centrale overheden. Taalfaciliteiten waren overal de norm omdat er geen formele taalstandaard bestond noch ministers om die standaard op te leggen. Lingua Franca was het Latijn, de taal van de Clerus en toen net nog geen dode taal. De enige zekerheid was die van de kerk en een beter leven na de dood, als je tenminste een godsvruchtig bestaan had geleid.
In 'De Radetzkymars,' het onvolprezen boek van Joseph Roth dat ik onlangs las, beschrijft Roth het einde van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije. De protagonisten van dit episch verhaal, drie generaties mannen in dienst van de Keizer, leven nog in een andere wereld die weldra zijn einde zal kennen. Zij worden geconfronteerd met een existentiële angst, wanneer de hun bekende ordening van de wereld in elkaar stort. Dat is nog maar een goede honderd jaar geleden.
Tien jaar geleden was mijn dochter nog niet geboren en zaten we nog volop in het nieuwe vooruitgangsoptimisme van de jaren '90. Met "Het einde van de geschiedenis" verklaarde Francis Fukuyama de ideologische strijdbijl voor begraven. De "botsende beschavingen" van Samuel Huntington was enkel nog een theoretisch concept want nog niet 'bewezen' door 9/11. Ondertussen is de polarisatie tussen landen en mensen sterk toegenomen, zijn economische machtsverhoudingen drastisch aan het schuiven gegaan, verschenen de preventieve oorlogen op het toneel en kwam de ecologische crises op het voorplan. De tijd gaat soms zo snel dat we de veranderende tijdsgeest niet voelen waaien.

Ik wens iedereen de tijd om zich te verdiepen in dit soort fascinerende geschiedenissen en de waan van de dag te doorzien. Ik wens ook iedereen de tijd om te genieten van creativiteit, van kunst en cultuur. En tenslotte, de kracht om er te zijn voor je geliefden, met je volle hart en verstand. Gelukkig Nieuwjaar allemaal.

Ontwikkelingssamenwerking en media

Vanochtend stelde 11.11.11 de resultaten voor van een onderzoek naar het draagvlak van ontwikkelingssamenwerking. Tijdens de persconferentie stelde een opmerkzame journalist hardop vast dat de nieuwste vorm van ontwikkelingssamenwerking nl. rechtstreekse budgetsteun aan regeringen in het zuiden de minst populaire vorm van o.s. is voor de gemiddelde Vlaming. En dat terwijl momenteel een groot stuk van het officiële budget precies daar naar toe gaat. Ignace Pollet, academicus en auteur van het rapport kaatste de bal terug naar de media: volgens hem is de beperkte en éénzijdige berichtgeving van de Vlaamse media mee debet aan het slechte imago van de Afrikaanse politieke klasse in Vlaanderen. Daar zit wat in.
Afgelopen maandag outten Geert Sciot (ex-De Morgen) en Daniel Biltereyst (Universiteit Gent) zich als juryleden voor het Fonds Pascal Decroos. Zij waren de afgelopen twee jaar lid van het tijdelijk geheim genootschap dat de aanvragen voor een journalistenbeurs van het Fonds beoordeelt. Marc-Antoon De Schryver schreef een verslag op Indymedia. Eén van aangehaalde problemen is het verdwijnen van specialisten onder het journaille.

Mensenrechten zijn geen strategie

Philip Alston, de speciale rapporteur voor willekeurige executies bij de Verenigde Naties, heeft een probleem. Alston maakt deel uit van het legertje rapporteurs dat voor de VN verslag uitbrengt over mensenrechtenthema's. Alleen krijgen ze zelden of nooit toegang tot de landen die ze willen onderzoeken. Niet dat ze botweg de toegang geweigerd worden, zo ver gaat alleen de despotische stadstaat Singapore. De meeste landen blijven geplande bezoeken gewoon oneindig uitstellen. Of ze doen of hun neus bloedt en antwoorden eenvoudig niet op de vraag uit New York… En de heel geslepen leiders geven eerst met veel misbaar hun akkoord om dat daarna in alle stilte terug in te trekken.

Bovendien: de bevoegde 'Raad voor de Mensenrechten' laat betijen. Hun oprichtingsresolutie suggereert nochtans dat dit soort problemen door hen moeten opgelost worden. Blijkbaar leidt de Raad aan hetzelfde gebrek aan daadkracht als haar weinig illustere voorganger, de VN-mensenrechtencommissie. Als het erop aan komt landen op de vingers te tikken heeft de Raad voor de Mensenrechten geen enkel mechanisme om de verzoeken van de rapporteurs op te volgen. De raad wordt bevolkt door 47 mensen van evenzoveel landen die zich kandidaat gesteld hebben en verkozen zijn in de Algemene Vergadering. Daar zijn zes landen bij die zelf niet reageerden op een uitnodiging om een rapporteur te ontvangen… Overigens zijn er weinig landen voor wie het bezoek van een rapporteur géén genante statistieken zou opleveren.

Wat willen we dan eigenlijk: een Raad met een mooie naam maar die verder machteloos moet toekijken wegens totaal gepolitiseerd en het voorwerp van strategische spelletjes onder landen? Of een Raad die bestaat uit ongebonden mensen met een engagement en mandaat om te doen wat moet gebeuren? Goed, een voorstel: kandidaat-landen moeten hun vertegenwoordiger kiezen uit hun nationale parlement. Kwestie van de Raad een legitiem karakter te geven. Verder hebben de grote mensenrechtenngo’s met raadgevende bevoegdheid een vertegenwoordiger in de raad. Beslissingen worden genomen met gewone meerderheid van stemmen. Het hoeft niet zo moeilijk te zijn.

De machtsgreep van de apenplaneet - een gesprek met Piet De Moor

Piet de Moor is een geëngageerd man. Iemand die gaat voor zijn principes, ook al moet hij daarvoor een aantal heilige huisjes omver schoppen. Dat deed hij in 2006 met zijn zg. ‘bitterbrieven’ waarin hij de krant De Standaard en de Vlaamse media in het algemeen de mantel uitveegde om hun vermeende banalisering van extreem rechts. Ik had voor Amnesty Nieuws een gesprek met hem dat meanderde tussen het gevaar van extreem rechts, het conservatisme in Oost-Europa en de verkleuterende media.

Schrijver De Moor ziet vele parallellen tussen het discours van extreem rechtse partijen in Vlaanderen en het totalitarisme, dat hij al jarenlang bestudeert. Zijn favoriete biotoop is het naoorlogse oost- en midden Europa. Hij schreef er verschillende boeken over. De Moor is een journalist die, moest hij werkzaam zijn in pakweg Colombia of Iran, hoog zou scoren op de lange lijst dissidenten waarvoor Amnesty briefschrijvers over heel de wereld in hun pen kruipen. Wat is volgens hem de aantrekkingskracht van het extreemrechtse discours? Zouden mensen ondertussen nog niet beter moeten weten? “Het is eigen aan de mens dat je bij elke generatie opnieuw moet beginnen. Maar je kan steeds leren uit de geschiedenis. Vandaar dat contact tussen de generaties belangrijk is. Als je geen transmissie hebt naar het verleden en je leidt aan de perceptie van ‘wij kunnen alles’ dan zijn anderen alleen maar lastig.”

Lees het volledige interview

Racisme in opmars

Volgens een recent rapport van het Europees Netwerk tegen Racisme is racistisch geweld en haat tegen moslims in opmars in ons land. In zijn edito schrijft Jan-Pieter Everaerts van de onvolprezen nieuwsbrief Diogenes openhartig over de "verlammende angst" die hij ziet bij vele mensen voor 'vreemdelingen' en meer specifiek voor de Islamitische medeburgers.
In het boek Cultu(u)renpolitiek wijst KifKif met een beschuldigende vinger naar de 'culturalisering' van het politiek debat. Dat zou er volgens hen voor zorgen dat hele bevolkingsgroepen gestigmatiseerd worden omdat ze tot een bepaalde culturele groep zouden behoren.

Volgens mij is het verklaringsmodel van de 'culturalisering' zeker één (belangijke) oorzaak voor de polarisering in de samenleving. In die zin is het boek van KifKif een belangrijke studie. Anderzijds is alles wat op ons af komt vaak ook gewoon te veel. In een volgende post wil ik daar nog een boom over op zetten.

Klimaatproblematiek gaat over mondiale rechtvaardigheid

Het Indonesische eiland Bali vormt van 3 tot 14 december het decor voor de klimaatconferentie van de Verenigde Naties. Het worden cruciale onderhandelingen die in het teken staan van een Post-2012 akkoord. Kyoto was een eerste (weliswaar beperkte) stap om de globale emissies naar beneden te halen. Tijdens de klimaattop in Bali moet het proces opgestart worden om tijdig een vervolgtraject uit te stippelen. Een diplomatieke uitdaging zonder weerga!

De klimaatproblematiek is in sé een mondiaal rechtvaardigheidsvraagstuk. De landen in het zuiden hebben het minst bijgedragen aan het veroorzaken van de opwarming van de aarde, maar worden wel het zwaarst getroffen door de gevolgen ervan. De geïndustrialiseerde landen moeten dan ook het voortouw nemen in de strijd tegen de klimaatverandering.

An Heyerick (VODO) en Saar Van Hauwermeiren (Oxfam Wereldwinkels) volgen de onderhandelingen in Bali met een bijzondere aandacht voor de belangen van het zuiden. Ze houden een blog bij op de VODO site. De officiële teksten en speeches en on-line webcasts vind je op de site van de Verenigde Naties.

“Egyptische regering gebruikt fatwa’s voor politieke doelen”

"Op weg naar Mekka" was een mooie reeks als reisreportage. Maar ook niet meer dan dat. Spijtig genoeg werd ze overal veel te serieus genomen en dat heeft veel te maken met de opstelling van Jan Leyers zelf. Leyers bediende zich tijdens zijn reportages meer dan eens van een pseudo-journalistieke aanpak. Hij stelde vaak dezelfde directe vragen en kreeg doorgaans antwoorden die het cliché bevestigden. Tot daar toe. Problematischer werd het als Leyers werd opgevoerd in de media als een grote islam-specialist die hij niet is.

Als Leyers dan toch een journalistieke kijk op de wereld die hij doortrok wilde bieden waarom geeft hij dan niet wat meer politieke context mee? Nu lijkt het of de islam onverenigbaar is en blijft met onze Westerse wereld: een puur geval van 'botsing tussen beschavingen.' Als in de islamitische wereld (waarvan Leyers met deze reis slechts een klein, weliswaar belangrijk deel van bezocht) religie en staat moeilijk te scheiden zijn dan heeft dat veel te maken met de belangen van de régimes. Die misbruiken de islam voor hun eigen beperkte doeleinden. En zolang ze daarbij de westerse belangen niet schaden, blijft kritiek uit de VS of Europa uit. Een prachtig voorbeeld daarvan viel recent te noteren in Egypte. Daar zei een hoge rechtsgeleerde dat smaad aan de president bestraft moet worden met zweepslagen en dat de politieke opvolging van vader op zoon conform is met de Koran. De grootimam van de invloedrijke Al-Azhar Universiteit in Caïro, Sjeik Mohamed Sayed Tantawi, verklaarde dat op een religieus festival waarop ook de Egyptische president Hosni Moebarak aanwezig was, en haalde een koranvers aan om zijn stelling te staven. De man in kwestie is benoemd door president Moebarak hemzelf...

Jan Leyers had beter eerst eens naar Michael Palin gekeken voor hij hieraan begon. De zelfrelativering en ook de milde humor van de Britse reportagemaker en acteur blijven gewoon superieur. Palin geeft zich dan ook niet uit voor tweedehands journalist.

Lees het bericht op ipsnews

Australië eindelijk "forward with fairness" - de progressieve omslag

Vorige week zondag 24 november bracht een zeer hoopgevend signaal van downunder: Australië is uit de conservatieve as gestapt. Australiërs hebben eindelijk John Howard, oerconservatief en grote vriend van George Bush, aan de dijk gezet. De nieuwe premier wordt Kevin Rudd, van Labor. Dat is niet minder dan een aardverschuiving voor het continent dat tot nog toe heel xenofoob en niet erg constructief in de wereld stond. Zeker in vergelijking met de progressieve Nieuw Zeelandse buur, ook al was dat verschil wat uitvergroot door de extreme standpunten van Howard.

Deze 'change in leadership' is zeer belangrijk voor het ecologische front. Australië was tot nog toe onafscheidelijk van de USA in hun strijd tegen het Kyotoprotocol. Kevin Rudd voerde een campagne waarin milieu één van zijn centrale punten was. Hij kondigde aan na zijn overwinning snel het Kyotoprotocol te willen ondertekenen. Zijn ticket naar de Bali conferentie in december was naar verluidt al geboekt. Daarmee laten ze de USA als enige land achter dat weigert het Kyotoprotocol goed te keuren. Australië is trouwens dringend toe aan een verandering in beleid en mentaliteit. Met een ecologische voetafdruk van 7,7 (globale ha/per persoon) hebben ze één van meest vervuilende levensstijlen van de wereld. De gigantische uigestrektheid van hun continent waarvan vooral de kuststrook bewoond is en de relatieve leegte van de 'outback' heeft daar veel mee te maken. Toen ik 6 jaar geleden de trein nam van Sydney naar de oostkant, was dat voor mijn oom in Perth al een vreemde beslissing. Als je je in Australië van één stad naar een andere verplaatst, neem je doorgaans het vliegtuig. Treinen en bussen zijn voor armoezaaiers. De villawijk waar mijn oom en tante wonen is één van de vele uitgestrekte verkavelingen buiten Perth. Er wonen doorgaans geen rijke mensen. De gemiddelde levensstijl van een arbeider is die van een groot huis met tuin, 2 badkamers, minstens 2 auto's enz. Iedereen verplaatst zich per auto. De australische levensstijl produceert een gigantische avalberg maar dat zal iedereen worst wezen gezien de schier oneindigheid van het hinterland.

Eén van de plannen van John Howard om de energietekorten aan te pakken was een ambitieus plan om niet minder dan 25 kerncentrales te bouwen over heel het land. Dat geschifte project wordt nu door kevin Rudd in de vuilbak gekieperd. Gelukkig. Eén van zijn medestanders is niemand minder dan Peter Garrett, lead-zanger van Midnight Oil en sinds jaren milieu-activist. Hij was voor Labor schaduw-minister van klimaatverandering, milieu en de kunsten. Een jaar geleden probeerde ik de man nog te strikken voor een telefonisch interview voor Amnesty, tevergeefs wegens te druk bezig.

Ten slotte, Kevin Rudd wil ook de Aussies terugtrekken uit Irak... Rudd wordt een man om te volgen.

Op straat voor solidariteit en klimaat!

http://www.8dec2007.be

Eén op tien Amerikanen uit de VS hebben te weinig eten

Een berichtje van IPS: "Ruim 35 miljoen van de 294 miljoen Amerikanen, dat is ruim één op tien, hadden vorig jaar niet altijd genoeg te eten. Dat is een stijging met bijna 400.000 mensen in vergelijking met 2005, zegt het Amerikaans ministerie van Landbouw."
(Zonder commentaar)

Eenvoudigste milieutip van het jaar

Surf naar de informatiepagina van 1207 en vink aan "ik wil geen telefoongids - 2,5 kg papier - meer ontvangen." Als 90 % van de mensen niet langer een telefoongids op zijn stoep wil, dan is dit 5000 ton papier x 525 kg CO2 of 2.625.000 kg (!) CO2 bespaard.

De site 1207 is de informatiepagina van de firma die deze gids afdrukt. Je kunt alle info ivm telefoonnrs online opvragen of raadplegen.

'Old habits die hard'

Vandermeersch, nu eindelijk echt een marketeer

Wat iedereen die medialand volgt al langer wist is nu officieel: Peter Vandermeersch (VUM-groep) is 'marketeer van het jaar' verkozen door de Stichting Marketing. In eerste instantie verklaarde hij het een vergissing van de jury, een journalist tot marketeer van het jaar verklaren. Uit eerlijke schaamte wellicht. Of eerder: uit strategische overwegingen? Vandermeersch is slim en beseft zelf ook wel dat zijn ambiguï positie 'gefundenes fressen' was voor media-critici allerhande. Nu is de zaak tenminste duidelijk. Zijn verklaringen in Trends geven laat geen twijfel over waar zijn hart ligt: "De muur tussen de redactie en de commerciële mensen die op de lezersmarkt werken, is weg. Ik heb ervoor gezorgd dat zij in het hart van de redactie zitten." Fundamentele vragen over de onafhankelijkheid van nieuwsgaring stelt Peter Vandermeersch zich blijkbaar niet.

Met andere woorden: vandermeersch is een pragmaticus: het journalistieke petje laat toe om, als hem dat uitkomt, publieke standpunten in te nemen of 'nieuws te maken,' bijvoorbeeld in de reeks rond de Islam.

Geen spoor van moderniteit?

Rudi Collier stelt in zijn editoriaal van het De Morgen Magazine van zaterdag 10 november iets merkwaardig. Volgens hem toont Jan Leyers in zijn serie dat er in heel de bereisde regio geen spoor van moderniteit te vinden is. Wat bedoelt hij daar mee? het begint er steeds mee op te lijken dat Jan leyers een soort nieuwe David Livingstone is en dat we leven in pakweg 1896.

Wat bedoelt Collier? Dat er echt geen moderniteit te vinden is in de regio? Of dat jan L. er geen laat zien. Misschien is dat misschien gewoon niet de focus van het programma: het is namelijk tv, beste mijnheer Collier. Of is het eerder sarcastisch bedoeld? We weten het niet. Want hij verklaart zich niet nader, maar in de rest van de tekst wijst niets op die laatste verklaring. Wel toont hij zich erg verbaasd wanneer het gaat over de Design Week in Istanbul.

Zo wordt het vergif elke dag in ons hoofd gegoten. Begrijpt Collier dan niet dat zulke zelfgenoegzame stigmatisering de polarisering en verwijdering enkel doet toenemen?

Kwaliteitsjournalistiek betekent nog steeds: je bronnen nagaan...

Financieel journalist Thierry Debels schrijft een boek. Het is geen roman, maar een "financiële thriller, gebaseerd op echte feiten." Met de ondertitel "Van 100 € in de collectebus van 11.11.11, komt slechts 1€ in het zuiden" joeg hij de hele ngo-sector in de gordijnen en veroorzaakte een kleine mediastorm.

Hoe komt Debels aan zijn bevindingen? Welke zijn zijn bronnen? Heeft hij zijn aantijgingen op voorhand geconfronteerd bij de aangevallen organisaties? Stuk voor stuk vragen die een journalist toch zou moeten stellen als hij zulke straffe beschuldigingen leest. Maar neen. Als een kip zonder kop surfde iedereen mee op de populistische en gratuite aandachtsgolf en bleef men deze Thierry Debels au serieux nemen. Het feit alleen al dat de naam van 11.11.11 in het boek zelf inhoudelijk niet meer voorkomt en dat gisteren nog een journalist van 4FM daarover uit de lucht viel zegt genoeg.

En dan te denken dat de Europese journalistenbonden op maandag 5 november een “Europese actiedag voor kwaliteitsjournalistiek” organiseerden. Dit hele voorval rond het boek van Thierry Debels toont aan dat dit pleidooi ook in eigen land op zijn plaats is. Ik ga niet meer alle weerleggingen van het boek herhalen, die zijn te lezen op de portaalsite van 11.11.11 en op de website van Vredeseilanden. Maar over enkele buitenlandse voorbeelden die Debels aanhaald in zijn boek valt toch nog wat te zeggen. Ik had in de wandelgangen daarover een gesprekje met MO* journaliste Tine Danckaerts. Zij schreef in de laatste MO* nog een diepgravend dossier over de financiering van Islamitische ngo's. In hoofdstuk 8 van het boek gooide Debels een en ander op een hoopje: hij zocht en vond allerhande negatieve meldingen over ngo’s op het internet en gebruikt die zonder verder onderzoek als ‘bewijs’ in zijn algemene stelling dat de hele sector verziekt is – hij vergeet daarbij te vermelden (1) dat het vaak gaat om situaties uit het buitenland en (2) dat het vaak gaat om oudere berichten die naderhand zijn ontkracht. Tine Danckaerts: “Debels verricht in dit hoofdstuk bijzonder suggestief en ongenuanceerd journalistiek werk. Toen Debels dit hoofdstuk schreef, was het duidelijk dat de onderzoeken tegen Interpal (een Britse Islamitische ngo) waren afgesloten. Ter info en voor alle duidelijkheid, intussen loopt -nav. de Panorama-uitzending waar Debels zich op baseert en onder druk van verdachtmakingen (door Amerikaanse nabestaanden van joodse terreurslachtoffers)- een nieuw onderzoek tegen Interpal, door de Charity Commission, weer omwille van vermeende banden met Hamas. Iets wat Debels niet wist op het moment van publicatie. Laat het duidelijk zijn, ik neem aan dat Interpal niet "Hamas-vrij" is, ik heb Interpal niet persoonlijk gesproken maar ga ervan uit dat de organisatie wel degelijk contacten heeft met de organisatie. Maar nogmaals, in een gepolitiseerde context als deze, wanneer je als hulporganisatie operatief bent in Gaza, zijn banden met Hamas niet te vermijden. Ook Pax Christi Nederland heeft al aan tafel gezeten met Hamas-aanhangers. Is dat dan plots een malafide organisatie?"

“Uiteraard is het kwestie dat hulporganisaties zich formeel distantiëren van de politieke standpunten en de militaire vleugel van politieke bewegingen. Maar Gaza is nu eenmaal in handen van Hamas. De vraag is niet òf ze contact hebben met Hamas (het zijn geen politieke, NIET-gouvernementele organisaties die juist voorbij diplomatieke standpunten moeten kunnen bewegen, op een uiteraard bonafide manier), maar hoe ze daarmee omgaan. Een evidente en pertinente vraag die Debels zich niet stelt en dat leidt dus tot gratuite, gemakkelijke beschuldigingen. “

“Ik heb de bewuste BBC-reportage niet gezien, en kan daar dus niet over oordelen. Feit is dat Debels gewoon geen verder onderzoek heeft gedaan, zich blijkbaar niet eens de moeite heeft getroost om de Charity Commision of Interpal zelf te contacteren.”

“Dit is vooral een heel politiek en gevoelig gegeven waar islamitische hulporganisaties mee te maken krijgen, zeker zij die actief zijn in de Palestijnse Gebieden. Deze organisaties worden extra geviseerd op banden met Hamas, omwille van de politieke en diplomatieke gevoeligheid rond de beweging. Maar dat is dus juist het hele punt, Debels walst over dit bijzonder gevoelige en explosieve thema, zonder enige nuance. “

Nog iets waar Tine zich blauw aan ergerde, was de link die Debels legt tussen de zakaat (de derde en dus een belangrijke pijler van de islam) en verdachte financieringen: "Hij citeert daarvoor Willy Claes die een lezing hield over het thema: 'de zakaat en waar die naartoe gaat is een moeilijk te controleren element. Deze religieuze bijdrage gaat naar "zogezegde religieuze en caritatieve organisaties", waarbij men onvermijdelijk ook stoot op organisaties als de muhjadeen, Hamas en Al Qaeda.' Er is inderdaad geen overheidscontrole op kleine organisaties, wat overigens geldt voor de hele Vierde Pijler in België. Er zou misschien wel gezocht moeten worden naar een soort watchdog voor caritatieve organisaties in Vlaanderen, om een zicht te hebben op de geldstromen en waar die naartoe gaan. Maar dat laatste raakt Debels niet eens aan, hij denkt niet constructief mee, geeft alleen maar ongenuanceerde kritiek op het geld dat Belgische moslims geven. Waar zijn overigens de bewijzen dat gewone, Belgische moslims geld geven aan verdachte groeperingen? Dit is alweer een verdachtmaking die alleen maar leidt tot een politieke en gepolariseerde lezing van de islam.”

Jan Leyers versus Sami Zemni

Sami Zemni zet de puntjes op de i in zijn reactie op Jan Leyers in De Morgen. Die laatste beweerde in een interview dat Zemni zou gepleit hebben voor een 'Islamzuil' hier bij ons. Wat hij in ieder geval gezegd heeft is dat de politieke islam zoals we die nu kennen een 'modern' fenomeen is. En dat kan er bij Leyers niet in.
Het verschil is dat Zemni de wetenschappelijke definitie hanteert voor het historisch-filosofische begrip 'moderniteit.' Hij bestudeerde de ontstaansgeschiedenis van de politieke islam en concludeert dat die meer een politieke reactie is uit ontevredenheid met de plaats van de Islamitische hemisfeer in de toenmalige wereld. Jan Leyers zet een aantal uitspraken van mensen die hij op zijn reis ontmoette af tegen de populaire betekenis van wat modern is. Maar het is niet omdat hun discours allesbehalve modern klinkt, dat ze ook geen modern fenomeen kunnen zijn. Ik denk dat het belangrijk is om te onderkennen dat de moderniteit niet alleen het seculaire en rationele vooruitgangsdenken heeft opgeleverd maar ook aberaties als het fascisme en... het fundamentalisme.

Aansluitend: wat me ergert is hoe Jan Leyers nu overal wordt opgevoerd als de grote specialist van de Islamitische wereld. Hij is en blijft presentator van een reisprogramma, dat weliswaar heel verdienstelijk is in zijn genre maar dat geen enkele wetenschappelijke of zelfs journalistieke meerwaarde biedt. Toon Leyers in een panelgesprek rond het thema, als moderator of desnoods als panellid maar zet hem alsjeblief niet als autoriteit in een TerZake studio.

Blok Watch the End

Marc Spruyt houdt er mee op. Hij denkt dat de opgang van het VB gestuit is, het cordon sanitaire zal wellicht nooit meer barsten omdat de druk er niet meer is, zegt hij. Ik volg hem daarin. De rol van Vlaamse zweeppartij is overgenomen door NVA en LDD, hun racistische discours begint zijn appeal te verliezen omdat de 'onfatsoenlijke aanpak' niet werkt en mensen geen spreekbuis meer nodig hebben om hun eigen weerstanden te uiten. En bovendien had het VB geen antwoorden op de grote vragen van de nabije toekomst met als voornaamste: de klimaatwijziging en de noodzaak van radikale maatregelen.

Web 2.0 ook voor klimaat

Het internationaal netwerk voor mondiale rechtvaardigheid lanceerde een nieuwe ruimte voor sociale netwerking rond het klimaatthema. Web 2.0 projecten, zeker als ze een maatschappelijke meerwaarde bieden, kunnen me steeds wel interesseren. Du heb ik mezelf een profieltje aangemaakt bij wijze van test. Zoals alle goede community-websites kan je ervaringen delen, 'vrienden' maken enz. Je kan ook groepen aanmaken.

Uit een interview met één van de stichters op het euforic blog blijkt dat ze ook een ontvangstruimte gemaakt hebben op Second Life.

Ik heb nog geen tijd gehad om mijn profiel te stofferen. Die groene voeten op mijn ecologische voetafdruk zijn wat te optimistisch vrees ik - ik had niet al onze electriciteitsrekeningen bij de hand om een volledige berekening toe te laten. Iets voor later.